Home» Music »Biography

गोपाल योञ्जनको सम्झना

गएको जेठ ७ गते प्रख्यात सङ्गीतकार, गायक तथा गीतकार गोपाल योञ्जनको जन्म जयन्ती । यी नेपाली सपूतको क्षमताअनुसार नेपालले कहिल्यै उपयोग र कदर गरेन । तर पनि उनी दिनमा विश्वास गर्थे । बाँचुञ्जेल नेपाली गीतिविधामा उनले यति सेवा गरे कि उनले जति विविधतापूर्ण गीत कसैले पनि सिर्जना गर्न सकेका छैनन् । उनको देहान्त भएको आज ठीक ११ वर्ष पूरा भएको छ । तर के उनी हामीमाझ नरहे पनि उनलाई बिर्सन सक्छौँ ? उनका सिर्जनालाई भुल्न सक्छौँ ? उनको योगदानको अवमूल्यन गर्न सक्छौँ ?

वि.सं.२००० साल भदौ पूणिर्माका दिन आमा छेकडोल्मा योञ्जन र बुवा डा.बुद्धिमान योञ्जनको घर गृहस्थीमा गोपाल योञ्जनले पहिलो पटक यस धर्तीमा आँखा उघारेका थिए । योञ्जन दम्पत्तिमा एक छोरा गोपाल र एक छोरी प्रतिमा गरी दर्ुइ सन्तान मात्र थिए । साङ्गीतिक परिवारमा हुर्किएका गोपाल योञ्जन बिस्तारै सङ्गीततर्फ आकर्षित हुन थाले ।

दार्जिलिङको सरकारी स्कूलबाट स्कूले शिक्षा पूरा गरेका गोपाल योञ्जनलाई उनकी आमा डाक्टर बनाउन चाहन्थिन् । त्यसैले गोपाललाई विज्ञान विषय पढाउन सेन्ट जोसेफ कलेजमा भर्ना गरिन् । तर नशानशामा सङ्गीतको सुर बोकेर आएका गोपाल डाक्टर बन्न सकेनन् । त्यसपछि उनको सङ्गत सङ्गीतमा बढ्ता हुन थाल्यो । २०१९ सालमा दार्जिलिङ आर्ट एकेडेमीमा वाद्यवादकको रुपमा आबद्ध भएका गोपाल योञ्जनले त्यसै बेलादेखि औपचारिकरुपमा सङ्गीत सिर्जना गर्न थाले । बाँसुरी निकै राम्रोसँग बजाउने गोपाल योञ्जनले यसैताका चर्चित भारतीय निर्देशक सत्यजीत रेको चलचित्र कञ्जनजङ्घामा पनि बाँसुरी बजाए ।

२०२२ सालतिर साङ्गीतिक भ्रमणको क्रममा दार्जिलिङ आएका नारायण गोपालसँग गोपाल योञ्जनको मित्रता गासियो । यसैबेला इश्वर बल्लभ, नगेन्द्र थापा, डा. गम्भिर योञ्जनसहित केही अन्य साथीहरुको सहभागितामा दार्जिलिङको महाङ्काल डाँडामा गोपाल योञ्जन र नारायण गोपालको मितेरी साइनो गाँसियो । जसमा मीत लगाउनु पर्छ भनेर उकास्ने इश्वर बल्लभ थिए ।
         
सन् १९६७ सालमा नेपाली विषयमा स्नातकोत्तर अध्ययन गर्न र मित नारायण गोपाल र साथी नगेन्द्र थापासँग मिलेर सङ्गीतमा पनि केही गर्न सकिन्छ कि भन्ने उद्देश्यका साथ गोपाल योञ्जन नेपाल भित्रिए । र, त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा पढ्दै साङ्गीतिक गतिविधिमा पनि सक्रिय हुन थाले । सर्जकले राजनीति होइन, सिर्जना गर्नुपर्छ भन्ने मान्यताका उनी त्यसबेला त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा स्वभाविकरुपमा चल्ने राजनीतिक चर्चा र बहसमा भाग नलिई चित्त नबुझेको कुरा आफ्ना रचनामार्फत् व्यक्त गर्थे ।
        
नेपालमै बस्न थालेपछि गोपाल योञ्जन विभिन्न बाधाअड्चन पार गर्दै सक्रियरुपमा सङ्गीत सिर्जनामा लागे । सन् १९६८ सालमा रेडियो नेपालले आयोजना गरेको आधुनिक सङ्गीत प्रतियोगितामा गोपाल योञ्जनले गल्ती हजार हुन्छन् गीतबाट उत्कृष्ट सङ्गीतकारको पुरस्कार पाए ।

सेन्ट जेभियर्स र सेन्ट मेरिजमा पञ्चायतकालका ठूलाबडाका छोराछोरीहरु पढ्ने गर्थे । तिनीहरुलाई पढाउने क्रममा ती विद्यार्थीहरुको सोच, जीवनशैली र व्यवहारको मनोवैज्ञानिक अध्ययन गरेका गोपाल योञ्जनले नेपालको भिन्नभिन्न ठाउँबाट विश्वविद्यालय पढ्न आएका मध्यम र सामान्य परिवारका विद्यार्थी र ती स्कूलका विद्यार्थीबीच पत्याई नसक्नुको भिन्नता पाए । सेन्ट जेभियर्स र सेन्ट मेरिज स्कूल पढ्ने बालबालिका सपना र उद्देश्य ठूला थिए भने विश्वविद्यालय पढ्ने अधिकांश ठूला विद्यार्थीहरुका सपना र उद्देश्य सामान्य किसिमका थिए । यसरी स्कूल पढाउने र विश्वविद्यालय पढ्ने क्रममा उनले एकैचोटि दुइ वटा नेपालको अनुभव गर्ने मौका पाए । 
         
गोपाल योञ्जनले सेन्ट मेरिज र सेन्ट जेभियर्स स्कूलमा पढाइरहेको बेला रिन्छेन पनि त्यही पढाउँथिन् । स्कूल पढाउने क्रममा दुवैको दिनदिनै भेटघाट हुन्थ्यो । गोपाल पनि मौका पारेर उनलाई घुमाउन लाने र आफ्ना गीतहरु सुनाउने गर्थे ।
          
वि.सं.२०२५ सालमा विवाह गरेका गोपाल योञ्जन र रिन्छेन योञ्जनबाट एक छोरी सिर्जना र दुइ छोरा निर्वाण र अहिंसा जन्मिए ।
          
बसुन्धरास्थित आफ्नै घरमा गोपाल योञ्जनले एक समय 'गोपालय' नामको स्टुडियो खोलेका थिए । गोपाललाई यो स्टुडियो खोल्नका लागि चाहिने आर्थिक सहयोग श्रीमती रिन्छेन योञ्जनले गरेकी थिइन् । यही स्टुडियोमार्फत् उनी आफ्ना सिर्जनाहरुलाई रेकर्ड गर्ने र अरु गायकगायिकाहरुका स्वर रेकर्ड गर्ने गर्थे ।

२०३१ सालमा राजा वीरेन्द्रको राज्यभिषेकका अवसरमा दशरथ रंगशालामा भव्य कार्यक्रमको आयोजना गरिएको थियो । जसमा गोपाल योञ्जनले ब्याण्ड र लोकधुनको मिश्रण गरी सङ्गीत तयार पारेका थिए । रिहर्सलका बेला उक्त सिर्जनालाई सबैले मन पराउन थालेपछि त्यसबेलाका चर्चित सङ्गीतकर्मीहरुले तत्कालिन अधिराजकुमार धीरेन्द्रलाई उनले प्रयोग गरेको सङ्गीत विदेशी भएको र नेपालबाहिरको मानिस यस्तो समारोहमा भाग लिन उपयुक्त नहुने कुरा लगाएका थिए ।

सन् १९६५ सालतिर गोपाल योञ्जन पद्मकन्या कलेजमा पढाउन थाले । यतिबेलासम्म शास्त्रीय र केही पश्चिमेली शैलीलाई फ्युजन गरेर बनाएका उनका सङ्गीतले नेपालका डाँडाकाडा ढाकिसकेका थिए । दार्जिलिङमा हुर्किएका गोपाल केही मात्रामा पूर्वीय लोकलयका जानकार थिए तर विविधताले भरिपूर्ण पश्चिमी लोकसङ्गीतको विषयमा पनि उनी जान्न चाहन्थे । त्यसबेला चेतन कार्कीसँग उनको निकटम् सम्बन्ध थियो । चेतन कार्कीको पश्चिमी लोकसङ्गीतका बारेमा विशेष दखल थियो । उनकै सहयोगमा गोपाल योञ्जनले लोकसङ्गीतको व्यापक खोजीनीति गरे । गोपाल योञ्जनले त्यो बेला सङ्कलन गरेका कतिपय लोकभाकाहरु त्रिभुवन विश्वविद्यालयको सङ्गीत विषयका पाठ्यक्रममा राखिएका छन् ।

गोपाल योञ्जन जुन बेला नेपाली सङ्गीतमा डटेर लागेका थिए त्यो समय नेपाली सङ्गीत संघर्षमय अवस्थामा थियो । नेपाली सङ्गीतले हिन्दूस्थानी सङ्गीतको प्रभावबाट मुक्ति खोजिरहेको थियो । यहि समयमा उनी नेपाली सङ्गीतलाई नेपालीपन दिलाउन ज्यान छोडेर लागे । नारायण गोपालको गायनशैलीमा परिमार्जन ल्याउन पनि उनको भूमिका रहेको छ ।  त्यस्तै उनले परिमार्जन गरेका गायकगायिकाहरुमा ध्रुव केसी, उदितनारायण, मीरा राणा, प्रकाश श्रेष्ठ, अरुणा लामा, किरण प्रधान, सुशिला कंशाकार, तारा थापा, विमला राई आदि प्रमुख हुन् ।

गोपाल योञ्जनका कतिपय गीतहरु प्रतिबन्धित पनि भएका थिए । खुकरीले लेखिएको इतिहास रातो हुन्छ, गल्ती हजार हुन्छन्, सबलाई रिझाउँ भन्दा, म मूर्दा भएको तिमी आज हेरजस्ता उनका गीतहरु कुनै समय रेडियो नेपालमा प्रतिबन्धित भएका गीत हुन् ।

अम्बर गुरुङ र गोपाल योञ्जनको प्रवेशसँगै नेपाली सङ्गीतमा राम्रा मेलोडी मात्रै होइन मेलोडीसँगै काउण्टर मेलोडी पनि बज्न थाले । गोपाल युगको समग्र सङ्गीतकै विशेषता के थियो भने कुनै पनि गीत तयार पार्दा गहकिला साहित्यिक शब्द, त्यही अनुसारको हृदयस्पर्शी सङ्गीत र ओजपूर्ण, मिठासयुक्त कलात्मक गायनलाई महत्व दिइन्थ्यो । जसका कारण त्यो बेला असंख्य अजम्बरी गीत जन्मिए, जुन गीतहरुले अहिलेसम्म पनि नेपाली सङ्गीतको प्रतिनिधित्व गरिरहेको छ ।

गोपाल योञ्जनको पछिल्लो समयमा श्रीमती रिन्छेनसँग केही खटपट शुरु भएको भनिन्छ । जसका कारण गोपालले जीवनका अन्तिम अन्तिम क्षणहरुमा अत्यधिक रक्सी सेवन गर्ने गरेको समकालीनहरु बताउँछन् ।
लोकगीत, राष्ट्रिय गीत, आधुनिक गीत, भजन, फ्युजन, बालगीत, चलचित्र गीत, खेलकूद गीत, यस्ता सबै विधामा एक से एक सिर्जना पस्कन सफल गोपाल योञ्जन जन्मजात् शाहाकारी थिए भन्दा धेरैलाई अचम्म लाग्न सक्छ ।

सङ्गीताञ्जली गीतमञ्जरीजस्ता दुई वटा पुस्तकहरुसमेत लेखेका गोपाल योञ्जनले सबैलाई चेतना भयाजस्ता केही गीतिनाटकहरुका साथै सिन्दूर, कान्छी, विश्वास, मायाप्रीति, अर्को जन्म, भुमरी, पहिलो प्रेमजस्ता १ दर्जन जति चलचित्रहरुमा पनि सङ्गीत दिएका छन् ।
         
नेपाली सङ्गीतको लामो समय सेवा गरेबापत् गोपाल योञ्जनले सुप्रबल गोरखा दक्षिण बाहु, छिन्नलता गीत पुरस्कारजस्ता पुरस्कारबाहेक सरकारी तवरबाट त्यस्तो कुनै पनि प्रोत्साहत र पुरस्कार पाएनन् ।

गीतसङ्गीतमा लागेपछि सबै कुरा भुल्ने गोपाल योञ्जनले आफ्नो स्वास्थ्यलाई भने त्यति ध्यान दिएनन् । पटक पटक दोहोरिएको जण्डिस रोगका कारण उपचारको क्रममा भारतको दिल्लीस्थित एपोलो अस्पतालमा २०५३ साल जेठ ७ गते स्वर्गारोहण गरेका गोपाल योञ्जनलाई उनकै इच्छाअनुसार उनको पार्थिव शरीर नेपाल ल्याई अन्तिम दाहसंस्कार गरिएको थियो ।

 
Click Here To Read Previously Posted Article             
 
More on Biography
Related Tags:
गीतकार सङ्गीतकार रिलिज क्या बात ! लुकेका कुरा प्रेम र विवाह गायिका कीर्तिमान रुचि तातोपीरो उपलब्धि कन्सर्ट गायक नेपाली तारा पेज थ्री भिडन्त हल्ला विचार विवाद बजारमा
Browse Tags in Other Group
 
 
Tags in Misc
Books Home
Browse all Tags in Group
Tag groups: cinema, city sightings, city updates, fashion & grooming, health, misc, music, relationship, technology, television, weird & interesting, work and office,